هدف اين دستورالعمل، ايجاد هماهنگي در نحوه تهيه و ارائه گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانوني، با توجه به بخشهاي 70 و 71 استانداردهاي حسابرسي است. چنانچه در عمل به موضوعاتي برخورد شود که راه حل آن در اين دستورالعمل پيش‌بيني نشده است، موارد بايد به کميته فني سازمان منعکس شود.

تفاوت بازرس قانونی و حسابرس

مطابق قانون تجارت شرکت های پذیرفته شده در بورس موظفند، صورت های مالی سالانه خویش را بهمراه گزارش حسابرس مستقل منتشر و در اختیار عموم قرار دهند. به عبارتی صورت های مالی حسابرسی شده (امضا شده و ممهور توسط حسابرسان و هئیت مدیره) قابل اتکاتر از صورت های مالی حسابرسی نشده هستند، حتی اگر گزارش حسابرسی مردود باشد.

حسابرس:

þ نسبت به مدارک و صورت های مالی اظهار نظر می نماید و میزان مطابقت آن ها را با استانداردهای پذیرفته شده حسابداری بررسی میکند.

þ حسابرس بر طبق استانداردهای پذیرفته شده حسابرسی به صورت های مالی رسیدگی می کند.

þ حسابرس شخصی مستقل از شرکت است و نمی تواند جزو اشخاص وابسته باشد.

þ اشخاص حقیقی و حقوقی مختلف همچون مجمع عموم ، مدیران شرکت و یا حتی اشخاص برون سازمانی ذینفع مانند بانک ها و موسسات اعتباردهنده حسابرس مستقل را انتخاب می کنند.

þ صلاحیت حسابرس مستقل بر اساس آزمون و توسط انجمن حسابداران رسمی تعیین و تائید می شود. شرائط خاصی از جمله داشتن شش سال سابقه حسابداری را دارا می باشد.

بازرس قانونی:

þ بازرس قانونی مطابق قانون تجارت یکی از ارکان شرکت ها و موسسات میباشد و شخصیت وی متکی به وجود شرکت است.

þ وظایف بازرس قانونی در قانون تجارت به مراتب فراتر از وظایف حسابرسی است، به گونه ای که اگر بازرس قانونی تخلفی را از مدیران شرکت مشاهده نماید، باید آن را به مراجع قانونی اعلام نماید.

þ بازرس قانونی را مجمع عمومی انتخاب می نماید.

þ بازرس قانونی دارای مسئولیت مدنی بوده و در صورت تخلف از وظایف به مجازات مختلفی همچون حبس جنحه ای محکوم می شود.

þ بازرس می تواند از اشخاص وابسته به شرکت هم باشد.

þ برای انتخاب بازرس قانونی علاوه بر اینکه در قانون تجارت شرائطی همچون عدم محجوریت یا محکومیت قضائی و همچنین نداشتن قرابت سببی و نسبی تا درجه سوم از طبقه اول ودوم و... پیش بینی گردیده، بر طبق آئین نامه اجرائی ماده 144 قانون تجارت مصوب 1350 نیز شرائط دیگری نیز پیش بینی گردیده است.

حسابرس شرکت در صورت تصویب مجمع عمومی می تواند همان بازرس قانونی شرکت هم باشد، که در این صورت گزارش حسابرسی و بازرسی به صورت واحد تنظیم می شود. گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانوني در قالب يک گزارش واحد توسط سازمان حسابرسي ارائه مي‌شود و عنوان و مخاطب آن به شرح زير است:

گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانوني

به مجمع عمومي عادي صاحبان سهام

شرکت ..........................................(نام واحد مورد گزارش طبق اساسنامه)

ساختار گزارش

گزارش بایستی در چند نسخه روی سربرگ موسسه حسابرسی که حاوی آدرس آن باشد تایپ شود و صورت های مالی مربوطه توسط موسسه حسابرسی مهر و امضا شده و ضمیمه آن شود.

ساختار یک گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانوني

الف- عنوان و مخاطب. (منظور نوع گزارش؛ حسابرس مستقل، گزارش بازرس قانونی یا گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانونی در مورد صورت های مالی شرکت ... (نام شرکت طبق اساسنامه) و مخاطب کسانی که گزارش بایستی به آن ها تحویل داده شود، مانند مجمع عمومی صاحبان سرمایه یا سهام شرکت، بانک ... و ...)

ب- بند مقدمه.

پ- بند دامنه رسيدگي.

ت- بندهاي توضيحي.

ث- بند اظهارنظر درباره صورت هاي مالي و رعایت مقررات مندرج در قانون تجارت و اساسنامه.

ج- بندهاي تأکيد بر مطلب خاص.

چ- موارد عدم رعايت مفاد قانون تجارت و اصلاحيه آن.

ح- موارد عدم رعايت مفاد قانون مالیات ها.

خ- موارد عدم رعایت مفاد قانون محاسبات عمومي.

د- موارد عدم رعایت مفاد قانون برنامه های توسعه.

ذ- موارد عدم رعایت مفاد قانون بیمه.

ر- موارد عدم رعایت مفاد ساير قوانين و مقررات مربوط.

ز- موارد عدم رعايت مفاد اساسنامه واحد مورد رسيدگي.

ژ- موارد عدم رعايت مصوبات مجامع عمومي.

س- موارد تقلب موضوع بخش 24 استانداردهاي حسابرسي (مشروط بر آنکه در بندهاي فوق مطرح نشده باشد).

ش- مواردي که اظهارنظر در باره آن ها در قوانين تصريح شده است، نظير اظهارنظر در مورد :

þ گزارش تطبيق عمليات(عملکرد) شرکت هاي دولتي يا مؤسسات انتفاعي دولتي با بودجه مصوب.

þ معاملات موضوع ماده 129 اصلاحيه قانون تجارت (در مورد معاملات با اشخاص وابسته برای شرکت هاي سهامي).

þ مندرجات گزارش هيئت مديره، موضوع ماده 232 اصلاحيه قانون تجارت (برای مورد شرکت هاي سهامي).

ص- تاريخ .

ض- امضا.

بندهاي مندرج در گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانوني بايد از ابتدا و به ترتيب شماره‌گذاري شود.

صفحات گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانوني بايد جدا از صفحات صورت هاي مالي شرکت مورد رسيدگي شماره‌گذاري و نخستين صفحه آن بر روي کاغذ آرم‌دار سازمان حسابرسي تايپ شود. در مورد صفحات بعدي لازم است عبارت زير در گوشه سمت راست بالاي کليه صفحات تايپ شود:

گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانوني

شرکت(نام شرکت طبق اساسنامه)..............................................

تمام صفحات گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانونی و نیز صورت های مالی اساسی باید به مهر مخصوص موسسه حسابرسی ... گزارش ... ممهور شود. (پایین صفحه سمت چپ)

نحوه امضاي گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانوني طبق مندرجات آيين‌نامه امضاي گزارش هاي حسابرسي مصوب هيئت عامل سازمان است.